جواب:
آيات 185 - 183 ، سوره بقره
يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا كُتِب عَلَيْكمُ الصيَامُ كَمَا كُتِب عَلى الَّذِينَ مِن قَبْلِكمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(183)
أَيَّاماً مَّعْدُودَتٍ فَمَن كانَ مِنكُم مَّرِيضاً أَوْ عَلى سفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طعَامُ مِسكِينٍ فَمَن تَطوَّعَ خَيراً فَهُوَ خَيرٌ لَّهُ وَ أَن تَصومُوا خَيرٌ لَّكمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ(184)
شهْرُ رَمَضانَ الَّذِى أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَتٍ مِّنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ فَمَن شهِدَ مِنكُمُ الشهْرَ فَلْيَصمْهُ وَ مَن كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكمُ الْيُسرَ وَ لا يُرِيدُ بِكمُ الْعُسرَ وَ لِتُكمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُكبرُوا اللَّهَ عَلى مَا هَدَاكُمْ وَ لَعَلَّكمْ تَشكُرُونَ(185)
ترجمه آيات
اى كسانى كه ايمان آورده ايد روزه بر شما واجب شده همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود شايد با تقوا شويد. (183)
و اين روزهائى چند است پس هر كس از شما مريض و يا مسافر باشد بايد ايامى ديگر به جاى آن بگيريد و اما كسانى كه به هيچ وجه نمى توانند روزه بگيرند عوض روزه براى هر روز يك مسكين طعام دهند و اگر كسى عمل خيرى را داوطلبانه انجام دهد برايش بهتر است و اينكه روزه بگيريد برايتان خير است اگر بناى عمل كردن داريد.(184)
و آن ايام كوتاه ماه رمضان است كه قرآن در آن نازل شده تا هدايت مردم و بياناتى از هدايت و جدا سازنده حق از باطل باشد پس هر كس اين ماه را درك كرد بايد روزه اش بگيرد و هر كس مريض و يا مسافر باشد بجاى آن چند روزى از ماههاى ديگر بگيرد خدا براى شما آسانى و سهولت را خواست ه و دشوارى نخواسته و منظور اينست كه عده سى روزه ماه را تكميل كرده باشيد و خدا را در برابر اينكه هدايتتان كرد تكبير گفته و شايد شكرگزارى كرده باشيد. (185)
و وقتى اين عمل، هم خير شما را دربردارد و هم تا جائى كه ممكن بوده رعايت آسانى آن شده، بنابر این خير شما در اين است كه بطوع و رغبت خود روزه گرفته و بدون كراهت و سنگينى و پروا انجامش دهيد"فمن تطوع خيرا فهو خيرله " چه عمل نيك را بطوع و رغبت انجام دادن بهتر است از اينكه همان را به كراهت انجام دهند.
ويژگيهاى بيانى آيات تشريع روزه
سیاق این هر سه آیه دلالت دارد بر اينكه قسمتى از گفتار اين آیات به منزله آمادگی و زمينه چينى براى قسمت ديگر آن است؛ يعنى دو آيه اول به منزله مقدمه است براى آيه سوم؛ چون در آيه سوم تكليفى واجب مى شود كه صاحب كلام، اطمينان ندارد از اينكه شنونده از اطاعت آن سر پيچى نكند، براى اينكه تكليف نامبرده تكليفى است كه بالطبع براى مخاطب، شاق و سنگين است و به اين منظور، دو آيه اول از جملاتى تركيب شده كه هيچ يك از آنها ذهن مخاطب را به تشريع روزه رمضان هدایت می کند، بلكه در همه آنها به تدريج ذهن شنونده را به سوى آن توجه مى دهد و بدين وسيله تشویش و اضطراب ذهن او را از بين مى برد و در نتيجه علاقمند به روزه مى كند تا با اشاره به تخفيف و تسهيلى كه در تشريع اين حكم رعايت شده و نيز با ذكر فوائد و خير دنيوى و اخروى كه در آن است حدت و شدت دلخواهى و استكبار او را بشكند. و بهمين جهت بعد از آنكه در جمله "يا ايهاالذين آمنوا كتب عليكم الصيام" مسأله وجوب روزه بر مسلمانان را خاطرنشان كرد، بلافاصله فرمود:" كما كتب على الذين من قبلكم " و فهماند كه شما مسلمانان نبايد از تشريع روزه وحشت كنيد و آن را گران بشماريد چون اين حكم منحصر به شما نبوده است بلكه حكمى است كه در امتهاى سابق نيز تشريع شده بود.
"لعلكم تتقون "يعنى علاوه بر اينكه عمل به اين دستور، همان فائده اى را دارد كه شما به اميد رسيدن به آن ايمان آورديد و آن عبارت است از تقوا همچنین عملى نيست كه تمامى اوقات شما را و حتى بيشتر اوقاتتان را بگيرد بلكه عملى است كه در ايامى اندک و معدود انجام مى شود (اياما معدودات ) آرى! نكره (و بدون الف و لام ( آمدن كلمه "اياما" دلالت بر ناچيزى ايام دارد و در اينكه ايام را به وصف معدود توصيف كرد، خود اشعارى است به اهميت نداشتن آن، همچنانكه همين توصيف در آيه "و شروه بثمن بخس دراهم معدودة "(یوسف/20)مى فهماند كه يوسف (عليه السلام) را به چند درهم ناچيز فروختند.
از این گذشته، ما در تشريع اين حكم مراعات حال اشخاصى كه اين تكليف بر ايشان طاقت فرسا است نیز کرده ایم و اينگونه افراد بايد به جاى روزه فديه بدهند آنهم فديه مختصرى كه همه بتوانند و آن عبارت است از طعام يك مسكين .
"فمن كان منكم مريضا او على سفر - تا جمله - فدية طعام مسكين"
و وقتى اين عمل، هم خير شما را دربردارد و هم تا جائى كه ممكن بوده رعايت آسانى آن شده، بنابر این خير شما در اين است كه بطوع و رغبت خود روزه گرفته و بدون كراهت و سنگينى و پروا انجامش دهيد"فمن تطوع خيرا فهو خيرله " چه عمل نيك را بطوع و رغبت انجام دادن بهتر است از اينكه همان را به كراهت انجام دهند.
منبع:
برگرفته از ترجمه تفسير الميزان جلد 2، صفحه 6-4، با اندکی تلخیص و تصرف.
